Szafir – bardzo twardy minerał z gromady tlenków – odmiana korundu. Szafir występuje we wszystkich kolorach przy czym kamień ten w kolorze czerwonym jest zwany rubinem.
Nazwa pochodzi od gr. σάπφειρος sappheiros, w starożytności oznaczała przede wszystkim lapis-lazuli. Grecka nazwa została zapewne przejęta z języków semickich (hebr. sappir)